[Bác sĩ thông thái] Viêm khớp dạng thấp, một khi mắc phải rất khó chữa khỏi hoàn toàn.

Q. Viêm khớp dạng thấp là gì?

Viêm khớp dạng thấp là một bệnh viêm mãn tính xảy ra khi hệ thống miễn dịch của cơ thể hoạt động sai lệch, thay vì tấn công các tác nhân xâm nhập từ bên ngoài như vi khuẩn hay virus, nó lại tấn công chính các khớp của bản thân. Điều này gây ra tình trạng viêm ở lớp lót bên trong khớp (bao hoạt dịch), theo thời gian có thể dẫn đến tổn thương và biến dạng khớp. Đặc điểm chính của bệnh tự miễn này là các tế bào miễn dịch vốn có nhiệm vụ bảo vệ cơ thể lại quay sang tấn công khớp. Các triệu chứng điển hình bao gồm sưng và đau khớp, tình trạng cứng khớp vào buổi sáng (cứng khớp buổi sáng) có thể kéo dài trên 1 giờ. Bệnh thường bắt đầu ở các khớp nhỏ như ngón tay, cổ tay, ngón chân và thường đau đối xứng hai bên. Các triệu chứng toàn thân có thể đi kèm như dễ mệt mỏi, sốt nhẹ hoặc sụt cân.

Q. Viêm khớp dạng thấp có di truyền không?

Viêm khớp dạng thấp không phải là bệnh di truyền trực tiếp từ cha mẹ sang con cái, nhưng yếu tố di truyền có thể đóng vai trò quan trọng trong việc khởi phát bệnh. Nếu trong gia đình có người mắc viêm khớp dạng thấp, nguy cơ mắc bệnh có thể cao hơn so với người bình thường. Gen liên quan điển hình được biết đến là HLA-DRB1, tuy nhiên việc sở hữu gen này không có nghĩa là chắc chắn sẽ mắc bệnh. Trên thực tế, hầu hết con cái của những người mắc bệnh đều không bị khởi phát bệnh.

Các yếu tố môi trường như hút thuốc, nhiễm trùng mãn tính như viêm nha chu, thay đổi nội tiết tố hoặc căng thẳng có thể ảnh hưởng đến lối sống và kích hoạt bệnh. Do đó, nếu có tiền sử gia đình, việc chú trọng quản lý sức khỏe và chẩn đoán sớm là rất quan trọng.

Q. Nên ăn những loại thực phẩm nào?

Không có loại thực phẩm cụ thể nào được quy định là đặc biệt tốt hay xấu cho bệnh viêm khớp dạng thấp. Tuy nhiên, chắc chắn có những thói quen ăn uống giúp giảm viêm và hỗ trợ sức khỏe xương khớp. Hãy thường xuyên ăn cá, rau xanh, các loại hạt và hạn chế đồ chiên rán, thực phẩm chế biến sẵn, thịt đỏ. Việc hạn chế uống rượu bia cũng rất cần thiết. Hiệu quả nhất là bạn nên tự quan sát và điều chỉnh thói quen ăn uống phù hợp với bản thân. Điều quan trọng là duy trì chế độ ăn uống cân bằng và cân nặng hợp lý. Bởi vì khi cân nặng tăng lên, áp lực lên các khớp sẽ lớn hơn, khiến các triệu chứng trở nên tồi tệ hơn. Giảm gánh nặng cho khớp thông qua quản lý cân nặng là điều cốt yếu.

Q. Những bài tập thể dục nào sẽ có ích?

Đối với bệnh nhân viêm khớp dạng thấp, tập thể dục cực kỳ quan trọng để bảo vệ khớp, tăng cường cơ bắp và duy trì chức năng cơ thể. Nếu nghỉ ngơi quá lâu, cơ bắp sẽ bị yếu đi, khiến khớp trở nên mất ổn định hơn và suy giảm chức năng. Tập thể dục là một phần của quá trình điều trị viêm khớp dạng thấp. Hãy nghỉ ngơi khi đau, và khi triệu chứng cải thiện, hãy bắt đầu với việc đi bộ, bơi lội hoặc các bài tập tăng cường cơ bắp nhẹ nhàng. Lưu ý rằng trong giai đoạn cấp tính khi khớp bị sưng và đau dữ dội, cần tránh vận động quá sức và nghỉ ngơi đầy đủ. Khi cơn đau dịu bớt, nên bắt đầu tập luyện lại từ từ và đừng quên khởi động trước và sau khi tập. Tuy nhiên, nếu cơn đau trở nên trầm trọng hơn trong khi tập, hãy ngừng ngay lập tức và tham khảo ý kiến chuyên gia.

Q. Viêm khớp dạng thấp có thể chữa khỏi hoàn toàn không?

Viêm khớp dạng thấp hiện là một bệnh mãn tính khó có thể chữa khỏi hoàn toàn. Tuy nhiên, nếu được chẩn đoán sớm và điều trị thích hợp, liên tục, hầu như có thể ngăn chặn được tổn thương khớp và duy trì cuộc sống sinh hoạt bình thường. Với sự phát triển của các phương pháp điều trị gần đây, số lượng bệnh nhân đạt đến trạng thái « lui bệnh hoàn toàn » (remission) – trạng thái hầu như không còn triệu chứng – đang ngày càng tăng lên. Ở trạng thái thuyên giảm, bệnh nhân hầu như không cảm thấy đau hay cứng khớp và có thể sinh hoạt gần như người bình thường. Viêm khớp dạng thấp là căn bệnh cần quản lý suốt đời. Nếu điều trị sớm bị trì hoãn hoặc quản lý lơ là, tổn thương và biến dạng khớp có thể tiến triển, vì vậy việc duy trì thăm khám định kỳ, tuân thủ điều trị bằng thuốc và lối sống lành mạnh là rất quan trọng. Việc tự ý ngừng điều trị có thể khiến triệu chứng trở nên tồi tệ hơn, vì vậy nhất định phải tuân theo chỉ dẫn của đội ngũ y tế.

Q. Châm cứu, điều trị Đông y hay thực phẩm chức năng có giúp ích không?

Điều trị viêm khớp dạng thấp dựa trên nền tảng là các phương pháp điều trị bằng thuốc đã được kiểm chứng. Châm cứu, điều trị Đông y, thực phẩm chức năng hay vitamin có thể hỗ trợ giảm đau tạm thời hoặc thuyên giảm triệu chứng ở một số bệnh nhân, nhưng hiệu quả trong việc điều trị tận gốc căn bệnh hoặc điều chỉnh sự bất thường của hệ miễn dịch là chưa rõ ràng.

Các phương pháp Đông y như châm cứu, cứu ngải, châm cứu bằng thuốc có ít tác dụng phụ và có thể đóng vai trò bổ trợ trong việc giảm đau và cải thiện chức năng khớp một cách tương đối an toàn. Tuy nhiên, thay vì sử dụng đơn lẻ để thay thế điều trị, chúng phải được kết hợp với điều trị bằng thuốc của các bác sĩ chuyên khoa. Trong số các loại thực phẩm chức năng, có nghiên cứu cho thấy axit béo Omega-3 giúp ích một phần trong việc giảm viêm và đau khớp, còn Vitamin D và Canxi được khuyến khích để phòng ngừa loãng xương. Các phương pháp Đông y hay thực phẩm chức năng chỉ đóng vai trò hỗ trợ điều trị, không phải là phương pháp chữa khỏi bệnh hoàn toàn. Nếu muốn sử dụng các phương pháp bổ trợ trong khi vẫn duy trì điều trị bằng thuốc đã được kiểm chứng, nhất định phải thảo luận với bác sĩ.

Sự quan tâm kiên trì và điều trị thích hợp là cách tốt nhất để bảo vệ khớp và sức khỏe của bạn!

Mặc dù viêm khớp dạng thấp là bệnh mãn tính, nhưng thông qua chẩn đoán sớm, điều trị kiên trì và lối sống đúng đắn, bạn hoàn toàn có thể duy trì một cuộc sống hàng ngày khỏe mạnh. Thông điệp quan trọng dành cho các bạn là đừng lo lắng một mình, hãy luôn thảo luận với bác sĩ điều trị về việc chữa trị và quản lý để cùng nhau giải quyết. Sự quan tâm kiên trì và điều trị thích hợp là cách tốt nhất để bảo vệ khớp và sức khỏe của bạn. Tôi chân thành ủng hộ các bạn cùng nỗ lực, giữ vững hy vọng để tạo ra một ngày mai tốt đẹp hơn hôm nay. Xin cảm ơn.